Αναζήτηση
 


Α' ΛΥΚΕΙΟΥ
Β' ΛΥΚΕΙΟΥ
Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

Εκτύπωση άρθρου    |    Αποστολή άρθρου    

Ιθάκη


 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Το ποίημα "Ιθάκη" γράφτηκε τον Οκτώβριο του 1910 και πρωτοδημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του 1911 στο περιοδικό "Γράμματα" της Αλεξάνδρειας. Ανήκει στα φιλοσοφικά - διδακτικά ποιήματα του Καβάφη.

Ως πηγή έμπνευσης για το ποίημα στάθηκε ο ομηρικός Οδυσσέας και η δεκάχρονη προσπάθειά του να επιστρέψει στην πατρίδα του την Ιθάκη. Το ποίημα ανήκει στην τεχνοτροπία του συμβολισμού, ενώ το βασικό σύμβολο είναι η Ιθάκη.

Και σ' αυτό το ποίημα διακρίνουμε τα κύρια γνωρίσματα της ποίησης του Καβάφη, που είναι η πεζολογία, ο ρεαλισμός, η υπαινικτικότητα καθώς και οι ιδιοτυπίες στη γλώσσα και το στίχο.
 

ΓΛΩΣΣΙΚΑ - ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ

  • Λαιστρυγόνες = ήταν μυθική φυλή γιγαντόσωμων ανθρωποφάγων, που είχαν πρωτεύουσά τους τη Λαιστρυγονία, την υψηλή πόλη του Λάμου. Με τους Λαιστρυγόνες πολέμησε ο Οδυσσέας όταν επέστρεφε στην Ιθάκη.
  • Κύκλωπες = ήταν μονόφθαλμοι γίγαντες, γιοι του Ουρανού και της Γης. Ο πιο γνωστός ήταν ο Πολύφημος, γιος του Ποσειδώνα, τον οποίο τύφλωσε ο Οδυσσέας, προκαλώντας την οργή και την εκδικητική μανία του Ποσειδώνα.
  • κουβανείς = κουβαλάς.
  • εμπορεία = λιμάνια μεγάλης εμπορικής κίνησης.
  • πραγμάτειες = πραμάτειες, εμπορεύματα
  • σεντέφια = αντικείμενα φτιαγμένα από μάρμαρο.
  • έβενος = μαύρο πολύτιμο ξύλο, σκληρό, κατάλληλο για στίλβωση.
  • να σε δώσει = να σου δώσει.

ΔΟΜΗ

  • 1η Ενότητα (Στίχοι 1-3): Η ευχή.

  • 2η Ενότητα (Στίχοι 4-12): Η προετοιμασία για το ταξίδι

  • 3η Ενότητα (Στίχοι 13-23): Οι απολαύσεις και οι χαρές του ταξιδιού.

  • 4η Ενότητα (Στίχοι 24-30): Η μεγάλη διάρκεια του ταξιδιού.

  • 5η Ενότητα (Στίχοι 31-33): Η προσφορά της Ιθάκης.

  • 6η Ενότητα (Στίχοι 34-36): Το τέλος του "ωραίου" ταξιδιού.

ΑΝΑΛΥΣΗ - ΕΡΜΗΝΕΙΑ

Ο ποιητής συμβουλεύει με παραινετικό τρόπο εκείνον που ετοιμάζεται να ξεκινήσει το ταξίδι για την Ιθάκη να εύχεται να είναι μακρύς ο δρόμος. Η Ιθάκη συμβολίζει το σκοπό που έχει θέσει ο άνθρωπος στη ζωή του και το ταξίδι την κατάκτηση αυτού του σκοπού. `Ετσι, όσο μακρύτερο είναι το ταξίδι τόσο περισσότερες γνώσεις και εμπειρίες θα αποκτήσει ο άνθρωπος.

Στο ταξίδι του δεν πρόκειται να συναντήσει σοβαρά και μεγάλα εμπόδια, όπως εκείνα του Οδυσσέα, εκτός κι αν τα κουβαλά διαρκώς στην ψυχή του, μέσα του. Διότι το φόβο τον γεννά η ίδια η ψυχή του ανθρώπου.

Στη συνέχεια αναφέρονται οι χαρές και οι απολαύσεις, υλικές και πνευματικές, που προσφέρει το ταξίδι. Ο άνθρωπος θα νιώσει χαρά και ευχαρίστηση αντικρίζοντας καινούρια λιμάνια, εμπορεία φοινικικά με τις ακριβές πραμάτειες, τους πολύτιμους λίθους και τα ηδονικά μυρωδικά. Ακόμη, στις αιγυπτιακές πόλεις θα μάθει πάρα πολλά πράγματα από τους σοφούς και σπουδασμένους ανθρώπους και θα ωφεληθεί έτσι πνευματικά.

Ο ποιητής συμβουλεύει το ταξίδι να διαρκέσει όσο το δυνατό περισσότερο, γιατί έτσι τα κέρδη και οι ωφέλειες θα είναι περισσότερες. Δεν πρέπει να βιαστεί καθόλου ο άνθρωπος, γιατί σημασία δεν έχει ο προορισμός, το τέρμα αλλά το ταξίδι και όλα αυτά που αυτό προσφέρει.

Η Ιθάκη πρόσφερε το ωραίο ταξίδι, γιατί αυτή ουσιαστικά είναι που στάθηκε η αφορμή για το ταξίδι. Χωρίς αυτήν, χωρίς δηλαδή κάποιο στόχο, ο άνθρωπος δε θα ξεκινούσε ποτέ αυτό το ταξίδι για την κατάκτηση της ζωής, που ήταν γεμάτο περιπέτειες εμπειρίες και γνώσεις.

Ωστόσο, όταν ο άνθρωπος φτάσει τελικά στην Ιθάκη, ίσως του φανεί κάπως φτωχική και ασήμαντη μπροστά σ' όλα αυτά που γνώρισε και έμαθε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. `Ομως, έχοντας γίνει σοφός και διαθέτοντας πια τόση πείρα και γνώση, μπορεί να καταλάβει "οι Ιθάκες τι σημαίνουν".

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΙΔΕΑ  

Ο κάθε άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του θέτει ένα στόχο και προσπαθεί να τον κατακτήσει. Ξεκινώντας λοιπόν για την κατάκτηση του στόχου του είναι σαν να ξεκινά ένα ταξίδι. `Ετσι, στην πορεία αυτή ο άνθρωπος αποκτά πείρα και πολλές γνώσεις, που τελικά αποδεικνύονται πιο ουσιαστικές και σημαντικές από τον ίδιο το στόχο. Αυτό που τελικά έχει σημασία είναι το ίδιο το ταξίδι κι όχι το φτάσιμο στο σκοπό, ο δρόμος κι όχι το τέρμα, ο αγώνας κι όχι η Ιθάκη.




ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Από «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» Β΄ Λυκείου, σελ. 127)

1. Να σχολιάσετε το νόημα των στίχων 9-10.

Σ' αυτούς τους στίχους γίνεται αναφορά στους Λαιστρυγόνες, τους Κύκλωπες και το θυμωμένο Ποσειδώνα. Πρόκειται για τα γνωστά εμπόδια που συνάντησε ο ομηρικός Οδυσσέας στο ταξίδι του προς την Ιθάκη και τα οποία αναγκάστηκε να πολεμήσει για να φτάσει στον τελικό προορισμό του. Ενώ όμως τα εμπόδια που είχε ν' αντιμετωπίσει ο Οδυσσέας ήταν φυσικά, εδώ τα εμπόδια είναι ψυχολογικά. Ουσιαστικά, είναι οι φόβοι και οι αναστολές που κουβαλάει ο άνθρωπος μέσα στην ψυχή του, πράγματα που τον εμποδίζουν να επιτύχει το σκοπό του. Αν όμως ο άνθρωπος, προτού ξεκινήσει το ταξίδι για την κατάκτηση της ζωής, αποδεσμευτεί απ' όλα τα ψυχικά εμπόδια, τότε δε θα υπάρχουν καθόλου φόβοι και κίνδυνοι γι' αυτόν και θα μπορέσει να επιτύχει τελικά το σκοπό του.

2. Τι είναι κατά την άποψή σας η Ιθάκη του ποιήματος;

Η Ιθάκη μέσα στο ποίημα είναι ένα σύμβολο το οποίο συμβολίζει το στόχο, το σκοπό που ο κάθε άνθρωπος θέτει στη ζωή του και προσπαθεί να τον κατακτήσει. Ξεκινώντας λοιπόν ο άνθρωπος για την κατάκτηση του σκοπού του είναι σαν να ταξιδεύει. Και στην πορεία αυτού του ταξιδιού αποκτά γνώσεις και πείρα, γεμίζει τη ζωή του με περιπέτειες και καινούριες εμπειρίες, για να βγει τελικά ένας πιο ώριμος και ολοκληρωμένος άνθρωπος. `Οταν όμως φτάσει στο τέρμα, στην Ιθάκη, ο τελικός στόχος του φαίνεται μικρός και ασήμαντος, αφού στο δρόμο γνώρισε και έμαθε τόσα πολλά πράγματα. Ωστόσο, ο σκοπός, η Ιθάκη δεν έχει ιδιαίτερο νόημα και αξία. Η Ιθάκη ήταν η αφορμή, το κίνητρο, για να ξεκινήσει ο άνθρωπος το ταξίδι του. Κι αυτό που πάνω απ' όλα έχει σημασία είναι το ταξίδι, η πορεία και όχι το φτάσιμο στον τελικό προορισμό, στο τέρμα. Δεν πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να απογοητεύεται, όταν, κατακτώντας επιτέλους το ιδανικό του, αυτό το ιδανικό τού φαίνεται κατώτερο από τις αρχικές του προσδοκίες.

3. Ποια συγκεκριμένα θέλγητρα παρουσιάζει το ταξίδι για την Ιθάκη; (Να στηρίξετε την απάντησή σας κυρίως στη δεύτερη στροφή).

Τα θέλγητρα που παρουσιάζει το ταξίδι για την Ιθάκη είναι τα εξής: Ταξιδεύοντας πολλά καλοκαιρινά πρωινά, γεμάτος χαρά και ευχαρίστηση, θα δεις καινούρια λιμάνια, θα σταματήσεις σε εμπορικά κέντρα της Φοινίκης και θ'αγοράσεις καλές πραμάτειες, σεντέφια, κοράλλια, κεχριμπάρια, εβένους και ηδονικά μυρωδικά. Επίσης, θα επισκεφτείς τις αιγυπτιακές πόλεις, όπου θα μάθεις πολλά και σπουδαία πράγματα από τους σοφούς και σπουδασμένους. Τα θέλγητρα λοιπόν του ταξιδιού αφορούν τόσο στις σωματικές και υλικές απολαύσεις όσο και στις πνευματικές.

4. Να αναπτύξετε το νόημα του ποιήματος γραπτά σε μια περιεκτική παράγραφο ως δέκα γραμμές.

Το ποίημα ξεκινά με τον ποιητή να εύχεται σ' αυτόν που ετοιμάζεται για το ταξίδι στην Ιθάκη, δηλαδή στην κατάκτηση του στόχου του, να είναι μακρύς ο δρόμος, ώστε να γεμίσει η ζωή του με περιπέτειες και γνώσεις. Στο ταξίδι όμως θα πρέπει να καταφέρει να διώξει το φόβο και τις αναστολές από την ψυχή του, για να μη συναντήσει καθόλου εμπόδια. `Οσο μεγαλύτερο είναι το ταξίδι, τόσο μεγαλύτερες θα είναι και οι ωφέλειες, τα κέρδη, που θα του προσφέρει. Η ζωή του θα γεμίσει με χαρές και απολαύσεις, υλικές και πνευματικές, και γέρος πια, αλλά ώριμος και σοφός, θα φτάσει στον προορισμό του, στην Ιθάκη. Ωστόσο, η Ιθάκη ήταν μόνο η αφορμή για να αρχίσει αυτό το ωραίο ταξίδι και όχι ο στόχος. Αυτό όμως που τελικά έχει τη μεγαλύτερη αξία είναι όλα αυτά που του πρόσφερε το ταξίδι, οι γνώσεις, η πείρα και η σοφία, γι' αυτό και ο άνθρωπος μπορεί τώρα πια να καταλάβει "οι Ιθάκες τι σημαίνουν".

5. Είναι αισιόδοξο ή απαισιόδοξο το μήνυμα της "Ιθάκης"; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

Το μήνυμα του ποιήματος είναι τελικά αισιόδοξο, αφού ο ποιητής τονίζει τη μεγάλη αξία της ζωής, η οποία αποκτά νόημα και ενδιαφέρον, μόνο όταν βάζουμε κάποιους στόχους και προσπαθούμε να τους κατακτήσουμε. Βέβαια, ο άνθρωπος πρέπει να ζει έντονα και δυνατά τη ζωή του, να αγωνίζεται με πάθος και ζήλο, για να μπορέσει τελικά να φτάσει στους στόχους και τα ιδανικά του. Επίσης, δεν πρέπει να εφησυχάζεται και ν΄αφήνει τη ζωή να του φεύγει μέσα από τα ίδια του τα χέρια, αλλά να προσπαθεί να τη ζει όσο πιο ωραία και συναρπαστικά γίνεται. Διότι τελικά αυτό που έχει σημασία δεν είναι το τέρμα αλλά η πορεία του ταξιδιού.

6. Ο ποιητής χρησιμοποιεί στο ποίημα το β΄ ενικό πρόσωπο: α) σε ποιον νομίζετε ότι απευθύνεται; β) Τι πετυχαίνει με αυτό τον εκφραστικό τρόπο;

Ο ποιητής χρησιμοποιεί το β` ενικό πρόσωπο, γιατί απευθύνεται σε κάποιον ακροατή. Στην πραγματικότητα όμως ο ακροατής αυτός είναι ένα φανταστικό πρόσωπο και ο ποιητής απευθύνεται στον ίδιο του τον εαυτό. Με αυτό τον εκφραστικό τρόπο ο ποιητής καταφέρνει να δώσει ένα διδακτικό και παραινετικό τόνο στο ποίημα. Επίσης, πετυχαίνει μεγαλύτερη αμεσότητα και παραστατικότητα, αφού είναι σαν να απευθύνεται στον καθένα από μας που διαβάζουμε το ποίημα.









 

Copyright © 2005 I.C.C. EDUNET LTD
Powered By SpiderCMS v1.6.0. Design By Webworx. 
  Send your feedback       Terms & Conditions